ELEKTRONİK DEFTER UYGULAMASINDA MUHTEMEL SORUNLAR
1. KONU
Vergi sistemimize ihtiyari kullanılmak kaydıyla giren e-defter uygulaması ihtiyariliğin
kaldırılmasıyla birlikte elektronik fatura kullanmak zorunda olanlar tarafından 01.01.2015 tarihinden itibaren zorunlu olarak kullanılmaya başlanacak şekilde düzenlenmiş
bulunmaktadır. e-defter ve e-fatura bu bakımdan bütünlük arz etmektedir. Kamuoyunun 2013 yılı
başından itibaren gündeminde olan konu yaklaşık 19.800 elektronik fatura kullanıcısının
Aralık 2014 ayında başvurusu ile 2015 yılı başından itibaren e-deftere geçmeleri ile yeni bir
boyut kazanacaktır.
Bu geçiş sürecinde muhtemel bazı sorunları tartışmak bu yazının konusunu
oluşturmaktadır.
2. MEVZUATIN KISACA HATIRLATILMASI
Vergi mevzuatımız e-fatura ve e-defter kavramları ile 397 no.lu V.U.K. genel tebliği ve 1
seri numaralı elektronik defter tebliği ile tanışmıştır.
Bu tebliğler ile ihtiyari olarak getirilen sistem 421 no.lu V.U.K. Tebliği ve 28 no.lu
V.U.K. Sirküleri ile bir kısım firmalar için zorunlu hale getirilmiştir. Platform dergimizin Mayıs 2013 sayısında yer alan 13/22 sayılı rapor ile konu ele
alınmıştır.
Daha sonra 2 no.lu elektronik defter tebliği, 67 no.lu V.U.K. sirküleri, 431 ve 433 no.lu
V.U.K genel tebliğleri ile uygulama bugünkü duruma gelmiş bulunmaktadır. E-fatura ve E-defter uygulamaları zorunlu değilken çok az firma tarafından kullanılmıştır.
Platformun yukarıda belirtilen sayısında belirttiğimiz gibi kayıt süresinin aylık olmasının bu
konuda etkili olması mümkündür. 2 no.lu elektronik defter tebliğinde 1 aylık sürenin 3 aya
çıkarılması yönündeki önerimiz kısmen uygulamaya konmuştur.
Özetlenmeye çalışılan mevzuat çerçevesinde Aralık 2014’de başvurular tamamlanacak ve
yaklaşık 20.000 işletme yevmiye ve defter-i kebirlerini izin verilen uyumlu programlar ile
düzenleyecektir.
Uyumlu programlardan alınacak e-defter beratı adı verilen çıktı GİB sistemine yollanacak
ve işletmenin mali mührünü ve GİB mührünü taşıyan e-defter beratları, defterler ile birlikte
işletmelerde ve e-arşiv yetkisi verilen işletmelerde saklanacaktır. e-defter olarak kullanılacak 2015 ve izleyen yıllar defterleri için açılış ve kapanış
tasdikleri bundan böyle yapılmayacaktır.
2014 yılı yevmiye kapanışı normal tarihinde yaptırılabilecektir. Bu konuda e-fatura
forumda yer alan 14744 no.lu soruya bakılabilir. E-defter ve e-fatura kullanıcılarının güncel sorunlarını giderebilmek ve bilgi alış verişi
için getirilen e-defter ve e-fatura forumuna ilgili WEB sayfalarından ulaşmak mümkündür.
Uygulayıcılara yarar sağlayan bu sitelerin sıklıkla ziyaret edilmesi geçiş sürecini
kolaylaştıracaktır.
3. MUHTEMEL SORUNLAR
3.1. Defter ve Belgelerin Geçersizliği
Elektronik fatura ve Elektronik defter kullanıcı sayısı yaklaşık 20.000’dir. Maliye
Bakanlığı yetkililerinin ilk açıklamalarında yaklaşık 30.000 işletmenin sisteme dâhil
olmasının beklendiği bildirilmiş bulunmaktadır. Olası rakam değişikliklerine rağmen binlerce
işletmenin elektronik fatura kullanıcısı olmasına rağmen yanlışlıkla sisteme girmediği
sonucuna ulaşmak yanlış olmayacaktır. E-fatura sistemine geçmeyen işletme dolayısıyla e-defter sistemine geçmemiş durumunda
olacaktır. Bu durumun binlerce işletmede karşılaşılırsa bunun yaratacağı sorunlar tartışmaya
değer bulunmaktadır.
Bilindiği üzere elektronik ortamda düzenlenmesi gereken fatura ve tutulması gereken
defterler elle veya klasik yöntemle tutulursa fatura düzenlenmemiş ve defter hiç tutulmamış sayılmaktadır. Bir önceki bölümde belirtilen mevzuat bu hususun altını önemle çizmiş
bulunmaktadır.
Fatura almama ve vermemenin özel usulsüzlük cezası, defterlerin ibraz edilmemesi
sürecindeki usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uygulaması yanında defterlerin yazılmamış
sayılması nedeniyle katma değer vergisi indirimlerinin red edilmesi ayrı ayrı sorunlar olarak
idarenin ve mükellefin karşısına çıkmaktadır.
Defterlerin hiç tutulmamış sayılması nedeniyle V.U.K. 359’ncu maddesi ayrı bir sorun
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Elektronik fatura uygulamasında e-fatura yerine yanlışlıkla normal fatura
düzenlenmesinin yarattığı KDV indirim veya reddi olarak ortaya çıkan sorunlar GİB
tarafından getirilen esneklik ile çözülmeye çalışılmıştır.
GİB e-fatura forumunda konuya verilmiş bulunan soru cevaplarında geçici çözüm
sağlanmıştır. Buna göre geçmişe yönelik örneğin bugünkü tarihte düzenlenen geçmiş tarihli fatura e-fatura olarak düzenlenmekte ve muhatabına yollanmaktadır. Normal yollarla
düzenlenen fatura ise iptal edilmektedir. Fakat usulsüzlük cezalarının sorumluluğunun
mükellefe ait olduğu vurgulanmaktadır. Henüz aynı yıl içinde bulunulması ayrıca
değerlendirilmelidir. Her iki fatura arasında yıl farkı da bulunabilir.
Dolayısıyla GİB’in yayınlayacağı bir tebliğ veya sirkülerle bu fiili 1’nci derece
usulsüzlük fiili kabul ederek buna isabet eden ceza ile yetinmesi, başkaca bir yaptırım
uygulama yönüne gitmemesi önerilmektedir.
Vergi Müfettişi, Vergi Dairesi veya YMM’lerce vergi ziyaı olmadığına ilişkin tespitin yapılması halinde KDV reddi işlemi uygulanmamalıdır.
Aynı bakış açısıyla elektronik deftere geçmeyi atlayan ancak vergi kanunlarına uygun ve
vergi ziyaı oluşmayacak şekilde işlemlerini yapan mükellefin, defterlerini tutmadığı
gerekçesiyle KDV’lerini reddetmek demek, mükellefi defter belge tutmamanın usulsüzlük
fiili dışındaki sonuçlarına maruz bırakmak demek olacağından, bu da maksadı aşmak olarak
düşünülmektedir.
Sonuç olarak bu gibi durumlarda vergi ziyaı olmadığını Vergi Müfettişi veya Yeminli
Mali Müşavir raporu ile kanıtlayan mükellefe sadece usul hükümlerine göre ceza istemek
hakkaniyete uygun bir davranış veya işlem olacağı önerilmektedir.
3.2. Elektronik Defterde Her Belgeye Ayrı Ayrı Yevmiye Maddesi Sorunu
Bilindiği üzere e-defter kullanacak mükellefler uyumlu program adı verilen programları kullanarak yevmiye ve defter-i kebir olarak elektronik ortamda kayıtlarını tutacaklardır. Bu
programların kullanılması sırasında oluşturulacak yevmiye fişlerinin sayısı önemli bir sorun
olarak görülmektedir. Örneğin ayda 1 milyon adet satış veya hizmet faturası kesen bir işletme
her satışı veya hizmeti için bir yevmiye maddesi olmak üzere 1 milyon yevmiye maddesi
düzenlemek zorunda mıdır? Bu konunun önemini binaen e-defter forumunda GİB’e sorulan ve verilen cevapları belirtmek istiyoruz. Yanıtlardan GİB adına verilen karşılıkların biraz
daha vergi hukuku ilkeleri ve yevmiye maddesinin neleri içermesi gereken hususlar
bakımından irdelenmesi sonucu çıkarılmaktadır.
Soru 1 (14582) “Gelir İdaresi’nin her bir belgeye tek yevmiye maddesi istediği
doğru mudur? Bu konu ile ilgili yayımlanmış herhangi bir tebliğ var mıdır? Özellikle
fatura ile perakende fişler (kasa işlemleri) açısından sorumu cevaplarsanız memnun
olacağım.”
Cevap 1 (14582) “ Bu konuda yayımlanmış bir tebliğ yok. Ancak e-defter uygulaması
teknik kılavuzlarında her bir belgenin ayrı yevmiye kayıtlarında gösterilmesi gerektiği ile
ilgili düzenleme mevcut. Yani her belge ayrı yevmiye kayıtlarında gösterilecek.”
Soru 2 (15115) “Muhasebe programımız farklı müşteri/tedarikçilere ait birden fazla
alış veya satış faturalarını birleştirerek tek bir yevmiye fişinde kayıt etmektedir.
Forumda bu konu ile ilgili sorulara Gelir İdaresi tarafından verilen cevapta e-defter
uygulaması teknik kılavuzlarında her bir belgenin ayrı yevmiye kayıtlarında
gösterilmesi gerektiği ve bununla ilgili düzenle olduğundan bahsediliyor, ancak bu
konuda yayımlanmış bir tebliğ yok. Bu zorunluluğun hangi Teknik Kılavuzun hangi
sayfa/maddesinde belirtildiği konusunda bilgi rica ederiz.”
Cevap 2 (15115)” Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığından 19.12.2012
tarih ve 28502 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan TİCARİ DEFTERLERE İLİŞKİN
TEBLİĞ”in 6.maddesinde “Her kaydın dayandığı belgelerin türü ile varsa tarihleri ve
sayıları” yazılmalıdır denilmektedir. Bu hükme göre muhasebe kaydına teşkil eden bir belge
varsa bu belge “belge türü” olarak yazılmalıdır. Bu durumda her bir belge bir yevmiye
maddesine kayıt edilmesi gerekiyor.”
Soru 3 (15319) “Her gün için düzenlediğimiz satış faturalarını tek bir muhasebe fişi
ile kayıt ediyoruz. Bu yevmiye maddesinin içerisinde o güne ait düzenlenen tüm satış
faturaları bilgileri mevcuttur.
E-defter mevzuatına göre tüm satış faturalarını (faturaların listesini ayrıca ibraz
edebiliriz) tek bir yevmiye kayıtı ile e-defterde gösterebilir miyiz?
Bankaya gelen veya gönderilen havalelerin yevmiye kayıtlarında banka dekont
numarasının yazılmasını daha önce belirtmiştiniz. Yukarıda belirttiğimiz sorumuza
paralel olarak banka işlemlerini her gün için tek bir yevmiye maddesi olarak
(gerektiğinde bu yevmiye maddesinin hangi işlemler için olduğunu liste olarak
verebileceğiz) e-defterde gösterebilir miyiz?”
Cevap 3 (15319) “E-defter uygulamasında fatura kayıtlarınızı belge türü fatura seçerek
belge numarası ve belge tarihini girerek kayıt etmek zorundasınız. Belge tarihi ve numarası
gireceğiniz için birden fazla faturayı aynı yevmiye maddesine kayıt edemezsiniz.
Banka işlemlerini bir listede ya da ekstre olarak belirtirseniz bu belgeyi other olarak
kaydedebilirsiniz.”
Soru 4 (14586) “Muhasebe programımız her bir güne ait alış faturalarını bir
yevmiye maddesi, satış faturalarını bir yevmiye maddesi, gelen havaleleri bir yevmiye
maddesi altında (örneğin 10 adet satış faturası bir yevmiye maddesi olarak ama 10
faturanın da tüm kalemleri ayrı ayrı olarak) kayıt etmektedir.
e-defter mevzuatına göre her bir işlem ayrı ayrı olarak mı kayıt edilmelidir.”
Cevap 4 (14586) “ E-defter uygulamasının teknik kılavuzlarına göre her ayrı belge ayrı
yevmiye kayıtlarında gösterilmesi gerekmektedir.”
Yukarıdaki soru ve cevapların özeti şudur. E-defter uygulamasında her ayrı belge ayrı
yevmiye maddesi ile kayıtlara alınacağı belirtilmektedir. Ancak bunu zorunlu kılan tebliğ,
sirküler ve kanun maddesi belirtilmeyip yalnızca teknik kılavuzda böyle olduğu açıklamalarda
yer almaktadır.
Teknik kılavuzun dayanağı olarak 2 no.lu örnekteki cevapta 19.12.2012 tarih ve 28502
sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış olan Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ’in 6’ncı maddesi dayanak olarak verilmektedir. Ancak bu maddeden aynı anlamı çıkarmak mümkün değildir.
GİB’in konuyu acilen çözüme kavuşturması ve aynı yevmiye maddesinde gerekli detayları
içeren muhasebe kaydının toplu olarak yapılmasının mümkün olduğunun açıklanması gerekmektedir.
Bu yorumun dayanağını yevmiye defterinin nasıl tutulacağını açıklayan Vergi Usul
Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu maddeleri ve yukarıda zikredilen yönetmelik
oluşturmaktadır. Aksi yorum yasal dayanaktan yoksun olacağı gibi aşırı derecede iş yükü ve
arşiv problemi yaratacağı unutulmamalıdır.
Kayıt dışı ekonomi ile mücadele amacıyla yürürlüğe konan e-fatura ve e-defter
düzenlemelerinden beklenen sonucu almanın ekonomideki nakit dolaşımını azaltmaktan
geçtiği de düşünülmektedir.
Bunu teminen 8.000 TL’lik nakit dolaşım sınırının aşağıya çekilmesi önerilmektedir.